Ovo je putovanje za one koji ne prezaju da se smeste u hotele bez zvezdica i voze putevima prepunih krivina. Ovo je putovanje u prošlost, u kulturu i mudrost jednog naroda

Čuvari prošlosti

Kada se krene u otkrivanje srpskog kulturnog nasleđa, koga čine pre svega manastiri, crkve i kapele, ti nemi ali istiniti svedoci dalekih vremena, gube se granice između legendi, mitova i prave istorije. Uprkos tome što su podignuti kao dokaz moći ili izraz zahvalnosti kraljeva...

...i velikaša, manastiri su postali riznice kulture, školski centri i čuvari tradicije i mudrosti, prepuni mošti, spisa, papskih i patrijarhovih bula, legendi o kraljevima, plemićima i anđelima. Isto tako, bili su skrovište od neprijatelja i utočište za grešne duše. Priča se da je Barbarosa tokom svog puta u Krstaške pohode boravio u njima da bi se odmorio. Pesnička mašta nam pripoveda i da su manastiri bili građeni tako da bi onaj ko bi pokušao da ih sruši imao toliko posla da bi se ubrzo umorio i odustao od svoje namere.

Bez sumnje, manastiri, crkve i kapele bili su podignuti u slavu Boga, u slavu vere, te se i dan danas koriste u tu svrhu, ali je njihova kulturna, umetnička i arhitektonska vrednost prerasla taj funkcionalni značaj i učinila ih živim muzejima, gde se čuva kulturno nasleđe jednog naroda. Ova činjenica je već priznata i neki od njih su proglašeni Svetskom kulturnom baštinom, mada ih je verovatno sama njihova bezvremena lepota učinila dostojnim takve titule, a ne samo podatak da su su čuvari kulture.Ta lepota opstaje u tišini, zaglušujućoj tišini koju otkrivamo na mnogim lokalitetima gde su podizani. Tišini koja sadrži samo zvuk zemlje, vode i neba, sjedinjenih u monaškom šapatu nad svećom zapaljenom u slavu stvaranja čoveka.

Na nekih 80 kilometara od Beograda, autoputem E-75 ka jugu, u samoj šumi, nalazi se manastir Koporin, podignut od kamena i cigle i opasan divnom baštom. To je zadužbina koju je u XV veku podigao Stefan Lazarević. Stefan, sin cara Lazara, bio je državnik, reformator vojske, pisac, prevodilac i pesnik, graditelj, gradonačelnik i utemeljivač Beograda kao prestonice Srbije. Na nešto više od 30 kilometara istim autoputem E-75 na jug, penjući se zelenim proplancima, stižemo do manastira Manasija, još jedne zadužbine i mauzoleja Stefana Lazarevića. Manasija je podignuta u slavu Svete Trojice, između 1406. i 1418. godine. Crkva sa pet kupola okružena je zadivljujućim zidinama sa jedanaest kula, rovovima i potpornim zidovima, najmodernijim načinom zaštite koji je bio poznat u to vreme. Freske, bisere srpske srednjevekovne umetnosti, na kojima je prikazan život Isusa Hrista, Apostola i svetaca, oslikali su najbolji vizantijski i srpski umetnici s početka XV veka.

Zaputimo li se dalje na jug, stižemo u Kruševac, danas industrijski grad, a pre više od šest vekova prestonicu carstva poslednjeg srpskog monarha, svetog Cara Lazara, koji se suprotstavio turskoj najezdi ka Evropi. U samom centru grada još uvek postoje zidine nekadašnje tvrđave. Usred parka nalazi se crkva Lazarica, zadužbina cara Lazara, završena 1371, u vreme kada se islamski bauk već uveliko nadvijao nad krhke granice njegovog carstva. Sa svoje dve kupole, ova crkva od cigle nije toliko velika uzimajući u obzir da je carska zadužbina, ali njena dražesna unutrašnjost i pre svega njena istorija ostavljaju posetioce na trenutak bez reči, kao da i sami prisustvuju posvećenju ratnika koji će ubrzo krenuti u poslednju bitku za spas svoje kulture, otadžbine, časti i vere. Bitku iz koje se nikada neće vratiti.

SRPSKI VLADARI

Magistralnim putem E-761, koji preseca plodnu dolinu reke Morave, 80 kilometara od Kruševca ka severozapadu, stiže se u Kraljevo, u čijoj je blizini manastir Žiča. Podignut davne 1219 godine, bio je mesto na kome je krunisano prvih sedam srpskih kraljeva. Taj duhovni centar pravoslavne crkve svakako zaslužuje da se poseti kako zbog svoje lepote i istorijske važnosti, tako i zbog odmerenog i tihog pojanja monahinja u vreme službe. U pomoćnim zgradama manastira smeštena je jedna od najvećih ikonografskih radionica pravoslavnog sveta, gde neumorne monahinje i monasi, u pravom vizantijskom i srpskom stilu svakodnevno oslikavaju ikone kao što su to radili i njihovi preci pre više od hiljadu godina.

Ako iz Kraljeva krenemo ka jugozapadu, putem 22 koji prati reku Ibar i njen stenoviti tok, na nekih 80 kilometara, penjući se do kraja regionalnog puta, među zelenim proplancima i na jedinstvenom mestu izdiže se Studenica, Majka svih Crkava, najvažniji monaški kompleks srednjevekovne Srbije. Uvršćena u Svetsku kulturnu baštinu, Studenica nas ostavlja bez daha kako svojom spoljašnjom lepotom -fasade joj odišu majstorstvom i ubeđenjem njenih stvaralaca da podižu nešto jedinstveno i večno-, tako i neponovljivim raskošem svojih fresaka.

Kada nastavimo put ka severozapadu, na oko 50 kilometara, između dve planine prostire se kanjon reke Morave gde je smeštena mala i veoma stara Ovčar Banja. Sa obe strane reke i na obroncima planina izdiže se srpska Sveta Gora, nazvana tako zbog osam manastira koji se tamo nalaze. Iz različitih su epoha, od XIII do XVI veka. Ne možemo a da ne primetimo lepotu prirode koja ih okružuje: bistra reka bogata ribom i stenoviti putevi protežu se kroz šumu do planinskih vrhova odakle se pruža neverovatan pogled. Jedan od najlepših manastira je Uspenje, iz XIII veka.

Nekih 100 kilometara dalje ovim istim magistralnim putem (E-763) ka Jadranskom moru, prelazeći plodne dolove, polja i planine Zlatibor i Zlatar, stižemo do doline reke Lim, gde se nalazi manastir Mileševa. Bio je mnogo puta rušen i ponovo izgrađivan, ali su monasi svojom istrajnošću uspeli da sačuvaju neke od najsjajnijih fresaka poput Belog Anđela ili onih koje prikazuju dinastiju Nemanjić. Po povratku u Beograd istim putem ne treba propustiti priliku da se poseti Topola, na 80 kilometara od prestonice, kao ni crkva Svetog Đorđa. Ona je smeštena na vrhu Oplenca, čiji su proplanci prekriveni kraljevskim vinogradima, a podigao ju je između 1910. i 1912. kralj Petar I Karađorđević, te ne spada u legate davnih vremena.

VODIČ

KAKO STIĆI:
Razne evropske avio kompanije kao što su Lufthansa, Alitalia ili Air France imaju letove do Beograda počev od 290 evra. Kada se nađete u srpskoj prestonici, možete iznajmiti automobil u kompanijama kao što su AVIS i njoj slične, ili putovati autobusima, ali to podrazumeva mnogo sati vožnje i mnogobrojna presedanja jer se manastiri ne nalaze kraj glavnih puteva.
GEOGRAFIJA: Sa 88.361 km2 Srbija se nalazi u središtu Balkanskog poluostrva.
KLIMA: Najbolje doba za ovaj obilazak je početkom jeseni jer su tada temperature umerenije.
JEZIK: zvanični jezik je srpski.
VALUTA: monetarna jedinica je dinar, podeljen na 100 para. Za jedan evro dobija se 60 dinara.
GDE ODSESTI:
Ako imate sreće, naćićete sobu-ćeliju u monaškim konacima, a ako ne, možete prenoćiti u malim hotelima u obližnjim gradovima i selima. Cene se kreću između 10 i 15 evra za noć.
 
GASTRONOMIJA: Jedno od najkarakterističnijih srpskih tradicionalnih jela je meso na roštilju, poput ćevapčića (mleveno meso u obliku tračica) i pljeskavica (veliki hamburger od filea), uz koje se obično služi i tipična salata (srpska salata).
 
INFORMACIJE:
Da bi se ušlo u Srbiju potrebna je viza koja se može dobiti u Ambasadi Srbije i Crne Gore (ulica Velázquez 162, 28002 Madrid, tel: 91 563 50 45) ili po dolasku na Aerodrom Beograd.